ћирилица | english info servis | rečnik | sadržaj | kontakti | pomoć 
O Narodnoj banci Srbije | Istorijat

Istorijat Narodne banke Srbije

Objava o konstituisanju Privilegovane narodne banke Kraljevine SrbijeSrpska država je, nakon oslobođenja od Turaka, svoje novovekovno postojanje započela osnivanjem najvažnijih državnih i kulturnih institucija - Narodne biblioteke (1832), Liceja - preteče stručne visokoškolske ustanove (1838), Društva srpske slovesnosti - kasnije Akademije nauka (1841), Narodnog muzeja (1844) i Narodnog pozorišta (1868).

 U vreme formiranja tih nacionalnih stožera, novčani sistem Srbije karakterisalo je odsustvo nacionalnog novca i upotreba čak 43 monete drugih država.

Potreba za osnivanjem centralne banke postajala je sve očiglednija. U "Srbskim novinama", u članku "Današnja novčana kriza", objavljenom 1854. godine, nailazimo na prvi pisani pomen o neophodnosti osnivanja jedne takve institucije. Ipak, od prve inicijative o tome do njene realizacije protekle su tri decenije. Tek 1884. godine zaživela je takva institucija pod imenom Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije.

prvi guverner Aleksa Spasic Banka je organizovana po ugledu na Belgijsku narodnu banku, koja je u to vreme važila kao obrazac savremenog organizovanja bankarske institucije. Formirani su Zbor akcionara, Glavni odbor, Upravni odbor, Nadzorni odbor i Eskontni odbor i ustanovljene funkcije guvernera (prvi guverner je bio Aleksa Spasić, do tada ministar bez portfelja) i viceguvernera.

U prvo vreme, Narodna banka Kraljevine Srbije bila je smeštena u samom centru grada, u Knez-Mihailovoj ulici, a posle u reprezentativnom, namenski podignutom zdanju u Ulici kralja Petra, u kome je i danas. Projekat je izradio afirmisani bečki arhitekta Konstantin Jovanović, sin Anastasa Jovanovića, prvog srpskog litografa i dvoroupravitelja kneza Mihaila Obrenovića. Za to svoje delo u stilu neorenesansnog akademizma, koje bi moglo, kako je zapisao Feliks Kanic, "da krasi svaki veliki grad", odlikovan je 1890. godine, kada je zgrada i useljena.

Nakon Prvog svetskog rata i ujedinjenja dela Južnih Slovena, Prvilegovana narodna banka Kraljevine Srbije prerasla je, po zakonu od 26. januara 1920. godine, u Narodnu banku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i pod tim imenom preuzela poslove na celoj teritoriji Kraljevine. Usled potreba koje je iziskivao povećani obim poslova, zgrada Banke je, po projektu njenog autora, majstorski dozidana (između 1923. i 1925. godine), tako da predstavlja izuzetno uspelu celinu.

Zgrada Privilegovane narodne banke u Kralja PetraIako osnovana kao privilegovana privatna akcionarska ustanova, poslovanje Banke se odvijalo pod stalnom kontrolom države. Do 1920. godine, kada je njena teritorijalna nadležnost proširena, zakonodavac je Banku smatrao samo kao kreditnu ustanovu, a od 1931. godine poverena joj je kao prva funkcija - monetarna politika, a kao druga - kreditna politika. Prvi i najvažniji zadatak Banke, koja, u skladu s promenom imena države od 1929. deluje pod nazivom Narodna banka Kraljevine Jugoslavije, postaje staranje o novcu i održavanje njegove stabilnosti.

Za vreme Drugog svetskog rata (od aprila 1941. do oktobra 1944) obavljala je poslove iz svog predstavništva u Londonu. U septembru 1946. godine Banka je nacionalizovana i od tada je obavljala svoje funkcije pod imenom Narodna banka Jugoslavije.

Zakonom za sprovodenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora, koji je stupio na snagu 4. februara 2003. godine, Narodna banka Jugoslavije nastavlja i dalje da radi kao organ države Srbije. Zakonom o Narodnoj banci Srbije, koji je stupio na snagu 19. jula 2003. godine, utvrdeni su položaj, organizacija, ovlašćenja i funkcije Narodne banke Srbije.

 

Saznajte više...
Zgrada
Guverneri

Pogledajte...
Prezentacija o počecima rada Narodne banke – „Narodna banka Srbije – Narodna banka Belgije, dosije Bošman 1884/85“