ћирилица | english info servis | rečnik | sadržaj | kontakti | pomoć 
Novac | Numizmatika | Istorijat novca

Novčanice

Prva novčanica izdata u Srbiji vezuje se za početak rada Privilegovane narodne banke Kraljevine Srbije, koji je 2. jula 1884. bio obeležen izdavanjem novčanice od 100 dinara, plative u zlatu, izrađene po klišeu za rezervnu novčanicu od 100 franaka Narodne banke Belgije. Serija novčanica koja je prethodila pomenutom izdanju, štampana 1876. uz saglasnost Glavne državne blagajne Kneževine Srbije, bila je namenjena finansiranju srpsko-turskog rata, ali nikada nije puštena u opticaj.

Dotadašnja upotreba pretežno kovanog novca kod najšireg sloja stanovništva u Srbiji prouzrokovala je da pojava prve srpske novčanice, koja je izdata u periodu kada je i u Evropi papirni novac tek uvođen u praksu (sa suštinskim karakteristikama koje papirni novac ima i danas),  bude praćena  izraženim nepoverenjem kod stanovništva, koje je ovu novčanicu još na šalterima  banke menjalo za zlato. Tek je sa izdavanjem novčanice od 10 dinara 1885. godine, plative u srebru, građanstvo steklo poverenje u papirni novac, čije korišćenje od tada, postepenim uvođenjem u opticaj novih novčanica različitih nominalnih vrednosti, postaje praksa.

Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije je u ratnim okolnostima nastavila sa svojim delovanjem seleći se u unutrašnjost Srbije i na inicijativu Finansijskog odbora Narodne skupštine  pripremila izdavanje novčanice od 50 dinara plative u srebru, sa godinom izdanja 1914. Ove novčanice, štampane u Parizu, zajedno sa doštampanim tiražima već postojećih novčanica u opticaju, ratnim brodom preko Soluna dospele su u Srbiju.

Po završetku Prvog svetskog rata i konstituisanju Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, u opticaju je bilo najviše novčanica koje su se pre i za vreme rata koristile u državama koje su 1918. godine ušle u sastav Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. U tom periodu u opticaju je bilo najviše austrougarskih kruna, koje su u novoj državi postale zakonsko sredstvo plaćanja pošto su nostrifikovane od strane tadašnjeg Ministarstva finansija.

S ciljem uspostavljanja jedinstvene monete na prostoru Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca država, 1919. godine, uvodi u opticaj novčanice u apoenima od ½ i 1 dinar, koje će zatim biti štampane i sa označenom vrednošću u krunama kako bi bile lakše prihvaćene kod stanovništva.

Privilegovana Narodna banka Kraljevine Srbije 1920. godine prerasta u Narodnu banku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a prve novčanice koje iste godine izdaje jesu novčanice od 10, 100 i 1000 dinara. Izrada novčanice od 10 dinara poverena je američkoj kompaniji iz Njujorka, dok su novčanice od 100 i 1000 dinara, osmišljene od strane francuskih umetnika, nastale u štampariji Banque de France u Parizu.

Novčanica od 10 dinara koja nosi datum 1. decembar 1929. bila je prva novčanica štampana u Zavodu za izradu novčanica Kraljevine Jugoslavije, koji je 1930. godine započeo proizvodnju papirnog novca.

Početkom Drugog svetskog rata, Narodna banka Kraljevine Jugoslavije nastavlja svoj rad prateći vladu u emigraciji, a ovlašćena od okupatora da emituje novac u novonastalim prilikama postaje Srpska narodna banka, koja je tokom ratnih godina izdala dve serije novčanica.

Po završetku rata, nova vlast uvodi valutnu reformu, zamenu okupacijskog novca i izdavanje serije novčanica Demokratske Federativne Jugoslavije – čije su prve količine štampane u Moskvi. Dinar ostaje novčana jedinica i u novoj državi. U periodu od 1945. do 1992. godine u Jugoslaviji je emitovano ukupno 12 serija novčanica sa 67 apoena.

Tokom perioda hiperinflacije, 1993. godine, Savezna Republika Jugoslavija izdala je veliki broj novčanica sa enormnim nominalnim vrednostima.

Posle reforme sprovedene početkom 1994, koju je obeležilo donošenje «Uredbe o novom dinaru»,  okončan je period neobuzdane inflacije.

Narodna banka Jugoslavije u periodu od 2000. do 2002. godine izdaje i pušta u opticaj novu seriju novčanica izmenjenog i unapređenog dizajna, nastalu primenom najsavremenije tehnologije. U ovom periodu dinar je vraćen na međunarodnu scenu, jer posle više od jedne decenije ponovo postaje konvertibilan.

Sa nastankom nove državne zajednice Srbija i Crna Gora, Narodna banka Jugoslavije prerasta u Narodnu banku Srbije, koja emituje novčanice namenjene opticaju na teritoriji Republike Srbije.

 

Savremeni novac

Prva novčanica Privilegovane narodne banke KraljevineSrbije, izdata 2. jula 1884.
 

Novčanice

Novčanica od 1000   dinara  iz  serije koju je 1920. godine izdala Narodna banka Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca
 

Novčanice

Novčanica Kraljevine Jugoslavije od 10 dinara iz 1929. godine, prva novčanica nastala u domaćoj štampariji (Zavod za izradu novčanica Narodne banke Kraljevine Jugoslavije)

 

Savremeni novac

Novčanica Narodne banke Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije od 10 dinara  iz 1978.
 

Novčanice

Najveću nominalnu vrednost ikad zabeleženu kod nas dostigla je novčanica od pet stotina milijardi (500.000.000.000) dinara, izdata u vreme hiperinflacije krajem 1993.
 

Novčanice

Novčanica u izdanju Narodne banke Srbije puštena u opticaj 17. septembra 2004.