14.08.2022.
Pitanja: Da li banke u Srbiji mogu prodati potraživanje od građana bilo kom drugom preduzeću koje nije banka? Da li u zemljama regiona ili Evropske unije postoji praksa otkupljivanja potraživanja i problematičnih kredita građana od banaka? Na koji način i u kojim slučajevima banka može drugoj banci da proda potraživanje?
Odgovor: Potraživanje koje banka ima prema fizičkom licu moguće je ustupiti isključivo drugoj banci, tako da pravna lica koja nisu banke ne mogu kupovati potraživanja banke prema građanima. Konkretno, Zakon o zaštiti korisnika finansijskih usluga dopušta mogućnost ustupanja potraživanja koje banka ima prema fizičkom licu – korisniku finansijskih usluga jedino drugoj banci, zbog čega ustupanje potraživanja drugom pravnom licu ne bi bilo dopušteno sa stanovišta važećeg pravnog okvira.
Napominjemo da se navedeni režim ne primenjuje na ustupanje potraživanja banke prema preduzetnicima i poljoprivrednicima, s obzirom na to da banke pod određenim jasno propisanim uslovima, a radi smanjenja loše aktive, mogu da ustupe i drugom pravnom licu potraživanja od preduzetnika i poljoprivrednika koja su dospela ili se smatraju problematičnim u smislu propisa Narodne banke Srbije.
Narodna banka Srbije je u prethodnom periodu, tokom kojeg je intenzivno radila na unapređenju okvira za rešavanje problematičnih kredita privrede i građana (koji je rezultirao istorijskim minimumom pokazatelja problematičnih kredita od 3,26% na kraju juna 2022. godine), identifikovala različite nivoe ograničenja i modalitete ustupanja potraživanja od fizičkih lica u uporednoj praksi u državama iz regiona i Evropske unije, sagledavajući ih kroz prizmu rizika i potencijalnih idejnih rešenja u nacionalnim okvirima.
Iako je u nekim državama iz okruženja i Evropske unije omogućena prodaja potraživanja banaka od građana i drugim pravnim licima upravo polazeći od uporednih analiza, specifičnosti nacionalne regulative i karakteristika domaćeg tržišta, a vodeći računa o svim rizicima kojima su građani kao korisnici kredita izloženi, Narodna banka Srbije smatra da je u trenutnim okolnostima i u lokalnim okvirima u potpunosti adekvatan važeći režim prodaje potraživanja banke od fizičkog lica, s obzirom na to da se najviši stepen zaštite prava korisnika finansijskih usluga može postići jedino ako se potraživanja od građana prodaju isključivo licima koja su pod nadzorom Narodne banke Srbije – u ovom slučaju bankama u Republici Srbiji.
Kao što smo prethodno istakli, banka potraživanje od korisnika finansijskih usluga koji je fizičko lice može ustupiti samo drugoj banci, pri čemu korisnik zadržava sva prava koja su ugovorena, kao i pravo isticanja prigovora prema drugoj banci koje je imao i prema prvoj banci, a druga banka ne može korisnika dovesti u nepovoljniji položaj od položaja koji bi imao da to potraživanje nije preneto i korisnik zbog toga ne može biti izložen dodatnim troškovima. Banka je dužna da o ustupanju potraživanja obavesti korisnika.
Takođe, banka ima obavezu da pre donošenja odluke o ustupanju potraživanja od fizičkog lica drugoj banci proceni uticaj tog ustupanja na određene parametre poslovanja, kao i da o nameravanom ustupanju obavesti Narodnu banku Srbije najkasnije 30 dana pre zaključenja ugovora o ustupanju, uz dostavljanje propisane dokumentacije.
Predmet ustupanja mogu biti potraživanja banke iz ugovora o kreditu, ugovora o dozvoljenom prekoračenju računa i ugovora o izdavanju i korišćenju kreditne kartice.
Kabinet guvernera
