03.02.2025.
Pitanja: Kako je protekla prva emisija državnih obveznica u 2025. i da li je Narodna banka Srbije zadovoljna odzivom? Ovo je prva emisija otkako je Srbija prošle jeseni prvi put dobila investicioni rejting. Da li je interesovanje s obzirom na to bilo veće, da li su se pojavili novi investitori i koji? Ko su generalno kupci srpskih državnih obveznica, da li ima i stranih i domaćih investitora i kojih? Koliki su prinosi na državne obveznice? Da li ulaganje u državne obveznice može biti zamena za štednju i zašto može ili ne može?
Odgovor: Na aukciji novih repernih obveznica Republike Srbije, održanoj 23. januara, zabeležen je najveći obim prodaje, kao i najobimnija tražnja za dinarskim obveznicama na jednoj primarnoj aukciji, do sada. Prodajom obveznica u iznosu od 111,3 milijarde dinara država je već na prvoj aukciji prodala 93% ukupnog obima emisije (120 milijardi dinara), što, uz istovremeno dobar odnos tražnje prema obimu prodaje od 1,42 (Bid-to-Cover racio), ovu aukciju izvesno čini najuspešnijom do sada.
Zahvaljujući tražnji investitora od 158,0 milijardi dinara, koja je takođe bila rekordna, država je uspela da proda obveznice vrednosti preko 110 milijardi dinara u jednom danu, što je u prošlosti uobičajeno realizovano prodajom na nekoliko primarnih aukcija (tokom nekoliko meseci). Svi ovi pokazatelji ukazuju na do sada nezabeležen odziv investitora. Kada su u pitanju finansijski uslovi, izvršna stopa na aukciji iznosila je 5,25%. Ovaj nivo je znatno niži od stopa prinosa kojima se istog dana trgovalo većinom uporedivih hartija zemalja u regionu srednje i istočne Evrope – srpske obveznice su nosile niži prinos od rumunskih, mađarskih i poljskih, kao i viši prinos od čeških obveznica. Pojačano interesovanje investitora uočili smo ne samo nakon odluke agencije Standard and Poor’s već i u mesecima koji su prethodili, a kao rezultat procene brojnih investitora da Srbija navedeni status zaslužuje i da će do takve odluke doći. U razgovorima s međunarodnim investitorima potvrđeno nam je u više navrata da, uprkos činjenici da Srbija još uvek nema investicioni rejting prema dve od tri vodeće agencije (čime bi i prosečan kreditni rejting bio investicioni), u svojim internim metodologijama veliki broj investitora našu zemlju ipak svrstava u navedenu kategoriju. Takve procene uticale su na to da investitori pojačaju tražnju za našim hartijama, da ih kupuju uz niži prinos (veću cenu), čime su uticali na to da se razlike u prinosima kod naših obveznica u poređenju sa uporedivim obveznicama zemalja regiona (ali i repernim nemačkim bundovima) kontinuirano i obimno smanjuju od početka 2023. godine do danas. U skladu sa etičkim principima i načelima profesionalnog odnosa, Narodna banka Srbije ne može otkriti informacije o konkretnim ulagačima u dinarske obveznice Republike Srbije. Na aukciji su učestvovali i domaći i međunarodni investitori, kao i različiti tipovi investitora, poput banaka, osiguravajućih kuća, društava za upravljanje penzionim fondovima, pri čemu se neretko među kupcima pojavljuju i fizička lica. Investitori iz inostranstva su deo obveznica otkupili na primarnoj aukciji, a moguće je da će dodatno povećati ulaganja i sekundarnim trgovanjem. Njihovo snažnije interesovanje uočili smo u danima pre održavanja aukcije, kada su „pripremali svoju poziciju”, odnosno u većem obimu kupovali dinare na domaćem tržištu, što je u periodu uoči aukcije generisalo aprecijacijske pritiske na dinar. U prethodnim godinama beleži se znatno učešće stranih investitora na domaćem tržištu obveznica (uglavnom iz SAD i Evropske unije), što je od velike važnosti i doprinosi likvidnosti i razvoju tržišta kapitala, uz istovremeno omogućavanje bolje diversifikacije investitorske baze. Konkretno, kada su u pitanju obveznice kraćih preostalih ročnosti (od šest meseci do tri godine), trenutno se prinosi kreću u rasponu od 4,00% do 4,30%, dok se prinosi na obveznice s dužim rokom dospeća (preostale ročnosti 6,5 i 7,5 godina) kreću u rasponu od 4,60% do 4,80%. Stope prinosa na dinarske obveznice Srbije trenutno su među najnižima ako se posmatraju obveznice u lokalnoj valuti uporedivih zemalja regiona (CEE4: Rumunija, Mađarska, Poljska i Češka). Dok su prinosi na državne obveznice zemalja srednje i istočne Evrope u poslednjoj godini dana uglavnom porasli, u Srbiji su stope prinosa u istom periodu smanjene, što se može pripisati povećanom poverenju investitora u finansijsku i makroekonomsku stabilnost zemlje, ali i dobijanju investicionog nivoa kreditnog rejtinga. Kao primer, ako posmatramo najlikvidniju obveznicu Srbije (dospeće 2032. godine), stopa prinosa trenutno iznosi 4,76% i u prethodnoj godini dana smanjena je za 130 baznih poena (dok su u istom periodu stope prinosa na uporedive obveznice CEE4 povećane od 4 do 150 baznih poena). Navedeni nivo prinosa kod srpskih obveznica znatno je niži u odnosu na uporedive poljske, mađarske i rumunske obveznice, čije se stope prinosa kreću u rasponu od 5,80% do 8,10%, dok su prinosi niži samo u slučaju obveznica Češke (3,90%). Ulaganje u državne hartije od vrednosti predstavlja jednu od sigurnijih investicionih opcija koja stoji na raspolaganju zainteresovanim ulagačima, jer nosi nizak nivo rizika, ali uglavnom podrazumeva i nešto niži prinos u poređenju s rizičnijim opcijama. Državne obveznice Republike Srbije predstavljaju finansijske instrumente koji se mogu kupiti na primarnom tržištu (prema planiranom rasporedu aukcija koji objavljuje Uprava za javni dug) i sekundarnom tržištu (na berzi ili vanberzanski), a investitori mogu biti i fizička lica.
Narodna banka Srbije ne savetuje u vezi sa ulaganjem sredstava, ali naglašava da je prilikom donošenja odluke o ulaganju važno da se investitori upoznaju sa svim karakteristikama određenog proizvoda (tipa ulaganja), kao i da sagledaju prihvatljiv nivo prinosa i rizika koje određena vrsta investicija nosi i usklade ga sa sopstvenim preferencijama.
Kabinet guvernera
