28.07.2025.
Pitanja: Pod kojim uslovima banka može (i da li isključivo drugoj banci) da ustupi potraživanja prema klijentu fizičkom licu? Da li je banka obavezna da klijenta obavesti, i u kom roku, da je potraživanje prešlo na drugu banku? Sme li nova banka da dužniku zaračunava drugačiju kamatu od inicijalno odobrene? Kada je reč o ustupanju potraživanja banaka u stečaju, da li važe ista pravila kao i za aktivne banke? Kada zastarevaju potraživanja banaka od dužnika fizičkog lica po osnovu kreditnog zaduženja? Da li je reč o opštem roku zastarelosti iz Zakona o obligacionom odnosu (deset godina)? Da li se nastupanje zastarelosti ovog potraživanja računa od dana isteka tog roka (npr. tih deset godina) u odnosu na datum dospeća poslednje rate kredita ili na neki drugi način? Šta se dešava u situaciji ako su banci zajedno sa ustupljenim potraživanjem ustupljena i sredstva obezbeđenja – hipoteka na nepokretnosti, zaloga na automobilu ili menice, na primer da li nova banka može da se naplati iz tih sredstava obezbeđenja čak i ako je potraživanje zastarelo? Da li Narodna banka Srbije poseduje podatke koliko potraživanja (broj i iznos) su banke do sada ustupile drugim bankama?
Odgovor: Propis koji je u nadležnosti Narodne banke Srbije – Zakon o zaštiti korisnika finansijskih usluga dopušta mogućnost ustupanja potraživanja koje banka ima prema fizičkom licu korisniku finansijskih usluga jedino drugoj banci. U skladu sa ovim zakonom, banka je dužna da o ustupanju potraživanja obavesti korisnika bez odlaganja, pri čemu korisnik zadržava sva prava koja su ugovorena, kao i pravo isticanja prigovora prema drugoj banci koje je imao i prema prvoj banci, a druga banka ne može korisnika dovesti u nepovoljniji položaj od položaja koji bi imao da to potraživanje nije preneto i korisnik zbog toga ne može biti izložen dodatnim troškovima. To zapravo znači da nova banka ne može da zaračuna višu kamatu od inicijalno ugovorene, s tim što nema prepreka da primeni nižu kamatnu stopu tj. povoljnije uslove otplate. Takođe, banka ima obavezu da pre donošenja odluke o ustupanju potraživanja od fizičkog lica drugoj banci proceni uticaj tog ustupanja na određene parametre poslovanja, kao i da o nameravanom ustupanju obavesti Narodnu banku Srbije najkasnije 30 dana pre zaključenja ugovora o ustupanju, uz dostavljanje propisane dokumentacije, te da o izvršenom ustupanju obaveste Narodnu banku Srbije u roku od pet dana od dana ustupanja. Predmet ustupanja mogu biti potraživanja banke iz ugovora o kreditu, ugovora o dozvoljenom prekoračenju računa i ugovora o izdavanju i korišćenju kreditne kartice, kao i po osnovu nedozvoljenog prekoračenja.
U situaciji kada se steknu uslovi za otvaranje stečajnog postupka ili postupka likvidacije prestaju sve nadležnosti Narodne banke Srbije u odnosu na tu banku, a funkciju stečajnog/likvidacionog upravnika vrši Agencija za osiguranje depozita, koja je nadležna za sprovođenje svih radnji i postupaka banke u stečaju, odnosno u likvidaciji. Međutim, usled navedenog ne prestaje obaveza korisnika finansijskih usluga da i dalje izmiruje svoje obaveze prema banci u stečaju, što je definisano drugim relevantnim propisima.
U vezi s pitanjem o zastarelosti potraživanja banke od dužnika fizičkih lica po osnovu ugovora o kreditu, ukazujemo na to da se u konkretnom slučaju primenjuju opšta pravila za zastarelost koja su uređena odredbama Zakona o obligacionim odnosima, te se na ugovor o kreditu primenjuje opšti rok zastarelosti od deset godina. Međutim, ukazujemo na prekid zastarelosti, uređen istim zakonom, koji podrazumeva situaciju koja nastaje radnjom poverioca ili dužnika, a ima za posledicu da se vreme koje je proteklo pre prekida ne računa u zakonom predviđeni rok za zastarelost, te zastarni rok počinje teći iznova posle prekida. Zastarevanje koje počinje teći iznova posle prekida navršava se kad protekne onoliko vremena koliko je zakonom određeno za zastarevanje koje je prekinuto. Radnje koje utiču na prekid zastarelosti jesu radnje dužnika (na primer, priznanje ili isplata duga, davanje obezbeđenja, otplata kamate od strane dužnika) i poverioca (na primer, podnošenje tužbe odnosno preduzimanje bilo koje druge radnje pred sudom ili nadležnim organom radi utvrđivanja, obezbeđenja ili ostvarenja potraživanja).
Sa ustupanjem potraživanja prenose se i sporedna prava, kao što su hipoteka, zaloga, prava iz ugovora s jemcem, prava na kamatu, ugovornu kaznu i slično. Dužnik čije je potraživanje ustupljeno zadržava sva prava koja su ugovorena, kao i pravo isticanja prigovora prema prijemniku, a prijemnik ga ne može dovesti u nepovoljniji položaj od položaja koji bi imao da njegovo potraživanje nije ustupljeno i ne može biti izložen dodatnim troškovima.
Zastarelost potraživanja koje je obezbeđeno uređeno je takođe odredbama Zakona o obligacionim odnosima, kojima je propisano da se, kad protekne vreme zastarelosti, poverilac čije je potraživanje obezbeđeno zalogom ili hipotekom može namiriti samo iz opterećene stvari ako je drži u rukama ili ako je njegovo pravo upisano u javnoj knjizi. Međutim, zastarela potraživanja kamata i drugih povremenih davanja ne mogu se namiriti ni iz opterećene stvari. Kada je reč o hipoteci, kao sredstvu obezbeđenja, u skladu sa odredbama Zakona o hipoteci, hipotekarni poverilac može da se namiri iz vrednosti hipotekovane nepokretnosti i posle zastarelosti obezbeđenog potraživanja, pri čemu se kamata i druga povremena davanja ne mogu namiriti iz predmeta hipoteke.
Najzad, prema podacima kojima raspolaže Narodna banka Srbije, u periodu 2013–2025. godine ukupan iznos ustupljenih potraživanja banaka od pravnih i fizičkih lica koja su preneta drugim bankama iznosi 81,8 milijardi dinara.
Kabinet guvernera
